نهایی شدن توافق تجاری اتحادیه اروپا و هند پس از نزدیک به دو دهه مذاکره، صرفاً یک قرارداد اقتصادی نیست؛ طرفین معتقدند این توافق یکچهارم از اقتصاد جهان را پوشش خواهد داد. این توافق در شرایطی به امضا رسیده که اروپا همزمان با فشارهای فزاینده در روابط فراآتلانتیکی و بیثباتی در اقتصاد جهانی، بهدنبال بازتعریف شرکای راهبردی خود است. نزدیکی بروکسل و دهلینو، بیش از آنکه یک انتخاب مقطعی باشد، نشانهای از گرایش تدریجی اروپا به شرق و تلاش برای کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی اقتصاد جهانی تلقی میشود.
امضای یک توافق پس از دو دهه مذاکره
اتحادیه اروپا و هند پس از نزدیک به دو دهه مذاکره فشرده، سرانجام به توافقی دست یافتند که بسیاری از ناظران، آن را یکی از مهمترین رویدادهای تجاری سالهای اخیر میدانند. توافقی که در ظاهر یک قرارداد تجارت آزاد است، اما در لایههای عمیقتر خود نشانهای روشن از بازتعریف جهتگیریهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی اروپا در نظم در حال تغییر جهانی محسوب میشود؛ نظمی که در آن، اتکای سنتی اروپا به غرب، بهویژه ایالات متحده، بیش از گذشته با تردید همراه شده است.
بر اساس اعلام مقامات بروکسل و دهلینو، این توافق طیف گستردهای از حوزهها را دربرمیگیرد؛ از آزادسازی تجارت کالا و خدمات گرفته تا تسهیل سرمایهگذاری، همکاریهای صنعتی و تنظیمگری مشترک در زنجیرههای تأمین.
اتحادیه اروپا و هند توافق کردهاند بخش عمدهای از تعرفههای گمرکی میان خود را طی یک دوره زمانی مشخص کاهش داده یا بهطور کامل حذف کنند؛ اقدامی که میتواند هزینه مبادلات تجاری را به شکل قابلتوجهی کاهش دهد و مسیر ورود کالاهای صنعتی، دارویی، شیمیایی و فناوریمحور اروپایی به بازار بزرگ هند را هموار کند. در مقابل، صادرکنندگان هندی نیز به بازار ۴۵۰میلیون نفری اروپا دسترسی سادهتری پیدا خواهند کرد.
جنگ تعرفهای آمریکا بیثمر میشود
ابعاد این توافق فراتر از ارقام تعرفهای است. اروپا در شرایطی به این پیمان تن داده که با چالشهای فزایندهای در اقتصاد جهانی مواجه است؛ از رکود نسبی رشد اقتصادی گرفته تا فشارهای ناشی از جنگ اوکراین، بحران انرژی و تشدید سیاستهای حمایتی در آمریکا.
در چنین فضایی، هند با رشد اقتصادی پایدار، جمعیت جوان و بازار مصرف گسترده، به گزینهای جذاب برای تنوعبخشی به شرکای تجاری اروپا تبدیل شده است. این توافق درواقع تلاشی است برای کاهش آسیبپذیری اروپا در برابر شوکهای بیرونی و ایجاد توازن جدید در روابط اقتصادی فراآتلانتیکی.
از منظر اقتصاد جهانی، توافق اروپا و هند حامل پیام مهمی است. در دورانی که نظام تجارت چندجانبه با بنبستهای جدی مواجه شده و سازمان تجارت جهانی عملاً از کارایی پیشین خود فاصله گرفته، شکلگیری چنین توافقهایی نشاندهنده حرکت قدرتهای اقتصادی به سمت چارچوبهای دوجانبه و منطقهای است.
ایجاد یک بلوک تجاری گسترده میان اروپا و هند میتواند مسیرهای جدیدی برای جریان کالا، سرمایه و فناوری ایجاد کند و در عین حال، بخشی از زنجیرههای تأمین جهانی را که پیشتر بهشدت به چین یا آمریکا وابسته بودند، بازآرایی کند.
فناوری اروپایی در هندوستان
نتایج مورد انتظار این توافق نیز قابل توجه است. پیشبینی میشود حجم تجارت دوجانبه اروپا و هند در سالهای آینده بهطور چشمگیری افزایش یابد و شرکتهای اروپایی، بهویژه در بخشهای خودروسازی، داروسازی و انرژیهای نو، سهم بیشتری از بازار هند بدست آورند. در سوی دیگر، هند نیز میتواند با جذب سرمایه و فناوری اروپایی، جایگاه خود را بهعنوان یکی از قطبهای تولید و صادرات جهانی تقویت کند. این روند، بهویژه برای اروپا، به معنای کاهش وابستگی به بازارهای پرریسک و افزایش انعطافپذیری اقتصادی خواهد بود.
در این میان، موضع ایالات متحده نسبت به این توافق با نوعی احتیاط و نگرانی همراه بوده است. در شرایطی که واشنگتن، بهویژه تحت سیاستهای تعرفهمحور و حمایتگرایانه، تمرکز خود را بر منافع داخلی گذاشته، نزدیکی اقتصادی اروپا و هند میتواند نشانهای از فاصلهگیری تدریجی متحدان سنتی آمریکا از چارچوبهای اقتصادی مورد نظر واشنگتن تلقی شود.
هرچند مقامهای آمریکایی واکنش تند علنی نشان ندادهاند، اما در محافل تحلیلی، این توافق بهعنوان نتیجه غیرمستقیم سیاستهای تجاری سختگیرانه آمریکا ارزیابی میشود؛ سیاستهایی که شرکای این کشور را به جستوجوی گزینههای جایگزین سوق داده است.
نظارت خاموش چین
چین نیز با دقت تحولات مربوط به این توافق را دنبال میکند. هرچند پکن واکنش رسمی پررنگی نشان نداده، اما نزدیکی اروپا و هند میتواند در بلندمدت بخشی از نفوذ اقتصادی چین در زنجیرههای تأمین جهانی را به چالش بکشد.
هند که سالها در سایه قدرت تولیدی چین قرار داشت، اکنون با حمایت و همکاری اروپا میتواند نقش پررنگتری در معادلات اقتصادی آسیا و جهان ایفا کند؛ موضوعی که طبیعتاً از نگاه چین بیاهمیت نخواهد بود.
در مجموع، توافق اروپا و هند را میتوان نماد روشنی از «گردش به شرق» در سیاست اقتصادی اتحادیه اروپا دانست. چرخشی که نه از سر علاقه، بلکه از سر ضرورت شکل گرفته است. اروپا در جهانی پرتنش و چندقطبی، تلاش میکند با بازتعریف شرکای خود، جایگاهش را حفظ کند و هند در این مسیر، به یکی از ستونهای اصلی این راهبرد جدید تبدیل شده است.
نظر شما